|
Strana 2 od 5 selo Vrmdža, Vrmdžansko jezero, Vrmdža grad  Na četiri kilometra od Sokobanje, put se prema Rtnju odvaja prema Latin-gradu i Vrmdžanskom jezeru. Ima i tabla, ali je postavljena tako da je može pročitati samo putnik koji se nalazi sa druge strane puta. Kažu da je to još jedna od "diverzija’’ onih koji se boje da banja Jošanica i sela ispod Rtnja ne odvlače sokobanjske goste. Put je obnovljen uz pomoć Evropske zajednice, ali samo do sela Trgovište. Dalje nisu mogli, a zlobnici kažu da investitori nisu znali da izgovore ime sela - Vrmdža.
Otkud ovom lepom selu ovo neobično ime, pita se svako ko za njega čuje. Ko mu ga dade i od koje reči potiče? U ovom kraju se i danas kaže da kiša vrne iz oblaka, i da treba navrnuti vodu u baštu. E, iz reči navrnuti poteklo je ime Vrmdža, kao i Vrnjci i Vrmac. To znači da mesto sa tim imenom ima mnogo izvora, potočića, potoka, rečica, pa i reka, jer reč vrm, označava vodu, kao što va, govori o izvoru (Lipovac - izvor pored lipe).
Stoga, gledajte da ne promašite skretanje i posetite ovo predivno sokobanjsko selo.
Put ide između zatalasanih njiva, lepo uređenih voćnjaka i livada prema brdu na kome se nalazi seoska crkva nešto pre središta sela. A u samom selu, okružene kućama vide se visoke stene poput štita. To je Latinski grad. Njegova istorija seže u daleki četvrti vek, kada je bio čuvar Carskog druma, kasnije vizantijski bedem protiv najezde Slovena, a potom utvrđenje svekolike vlastele, da bi ga u svom pohodu, 1413. godine, srušio Bajazitov sin, sultan Musa, poznat i kao Musa Kesedžija. Bilo je to ono vreme kada su srušeni i Soko-grad, Lipovački grad, Bovan i druga utvrđenja u ovom kraju. Kažu da je posle toga ovde život bio skoro zamro čitavih dve stotine godina.
Selo je udaljeno od Sokobanje samo desetak kilometara, na nadmorskoj visini oko 500 metara, ima oko 200 domaćinstava sa oko 800 stanovnika koji se uglavnom bave poljoprivredom. Koristi zdravu vodu iz planinskih izvora koja vodovodom dolazi u skoro svako domaćinstvo. Osvetljeno je uličnom rasvetom, obezbeđena je dobra čujnost mobilnih telefona i skoro svaka kuća ima telefon. Dušu dalo za seoski, ekološki turizam!
Tomislav Ž. Popović  dokaz da ne umeju da sroče "Vrmdža"
Po legendi i usmenom predanju Vrmdža je nastala u davno doba još od doseljavanja starih Slovena na ovim prostorima, a osnovao je vojvoda od Vrmdže, te je po njemu i dobila ime. To je u to vreme ovaj kraj po legendi bio obrastao gustom šumom i potpuno nenastanjen, a vojvoda je na jednoj litici koja se okomito izdizala i dominirala celim krajem, podigao svoje uporište sa koga se videla cela okolina.
Priča se sa kolena na koleno, da je u tim mračnim šumama bilo obilje divljači, ali i nekih natprirodnih i neobjašnjivih sila koje su napadale zalutale putnike i oni bi bez traga nestajali. Ali po legendi vojvoda je uspeo da iskrčišume i protera zle sile, koje su verovatno činili ostaci, raznovrsnih varvarskih hordi raseljenih u to vreme nesigurnostiivelikih previranja.
Mnogi ljudi naročito meštani Vrmdže i danas veruju da u našem kraju još postoje te „nečastive i neobjašnjive zle sile“ i prepričavaju različite legende i dogodovštine izmišljene i preuveličane.
Teorijski podaci o Vrmdži
Po nekim istorijskimspisima nažalost vrlo oskudnim, Vrmdža je nastala još u doba kada je Rimsko carstvo pokorilo ovaj deo Balkana kao Rimska postaja i utvrðeni logor koji je branio stari popločani put „Carski put“ koji je išao prema Bugarskoj i dalje sačinjavao jednu celinu puteva koji su povezivali i najudaljenije kutke rimskog carstva, ali koji su stalno bili izloženi napadima lokalnih varvarskih naroda, koje Rimljani nisu nikada uspeli u potpunosti da pokore.
Prema tim podacima ovaj prostor je u to vreme stvarno bio prekriven gustim neprohodnim stoletnim hrastovim šumama i slabo naseljen. Te šume bile su idealne za sakrivanje uvek ratobornih varvara obučenih u kože divljih zveri sa iskeženim zubima pa su rimljanima morali izgledati natprirodno.
Posle podele na istočno i zapadno Rimsko carstvo ovaj kraj je ostao u Istočnom carstvu odnosno u Vizantiji koja je vremenom postala sasvim odvojena država od Rima i sa drugom kulturom, ali je ova tvrðava i dalje imala svoj prvobitni značaj i pouzdano se zna da su je Vizantinci obnovili 530. pod. naše ere i dogradili u skladu sa razvojem tehnike.
Po dolasku Slovenskih plemena i Bugara Vizantija gubi ove teritorije i za izvesno vreme Bugari preuzimaju ovaj kraj zajedno sa Vrmdžom. Od kada nosi ime VRMDŽA to nije poznato ni kako je to ime dobila.
Sa osvajanjima Srpskih kraljeva ovaj kraj je postao Srpski kraj XI i početkom XII. veka. Od tada je sačinjavao graničnu tvrðavu odnosno Krajinu pošto je već Knjaževac (Gurgusovac) bio Bugarski, a kasnije i Turski.
Gospodari grada Vrmðže nosili su titulu krajiški vojvoda i ban i bili su vrlo bogati i uticajni.
ImageTvrðava je bila podignuta na okomitoj steni pored koje je proticala reka. Bila je okružena sa tri reda zidova, preko reke za ulaz u prvi red bio je pokretni most, a na vrhu stene utvrðeni dvorac koji je sačinjavao posebno utvrðenje u tvrðavi. Stena ima takav položaj da je praktično bila neosvojiva i jedini nedostatak joj je bio to što je vodu dobijala iz vodovoda koji je bio van zidova. Posadu su sačinjavala 500 konjanika i pešaka.
Selo nije postojalo, kao ni obradivo zemljište već su svuda bile šume i poneki vinograd. Ispod tvrðave bilo je i naselje u kome su živele porodice ratnika.
ImageU XV veku nastalo je burno vreme sa dolaskom Turaka i zna se da je sultan Musa 1412. god. osvojio gradove Bolvan, Stalać, Lipovac i Vrmdžu čiju je posadu isterao izvan zidova tako što joj je presekao dovod vode. Kefalija Bogdan je izveo vojsku i napao Mušu u mestu zvanom „Srni seč“ gde'su svi slavno izginuli jer nisu hteli da se predaju. Turci se nisu dugo zadržali jer ih je vojska despota Stefana isterala, potukla na granici sa Bugarskom i ubila i samog sultana Musu.
 Vrmdžanski grad Ostale znamenitosti Vrmdže
U Vrmdži je od srednjeg veka bilo izgraðeno više manastira (tri) i mnogobrojne crkve, koje SLI bile ktitorske. Jedan od najpoznatijih manastira je i sadašnja seoska crkva sv. Trojstva u mestu „Crkovac“. ostala dva manastira su bila manastir sv. Nikola u mestu „Oravica“, a treći u nestu „Kalucterovo“ ispod Rtnja.
Image Manastiri i crkve su graćeni mahom u XIII i XIV veku mada POred sv Trojice postoji grob i ploča na koji se ocrtava 1211. godina.
Sa dolaskom turaka u ovito krajevima nastale su velike i burne promene i previranja. Iz tih vremena nema skoro nikakvih podataka, jedino se zna da je u XVI veku kuga uništila stanovnike ovih mesta i opustošila ove krajeve.
Posle velikih seoba i progona 1699. god. mnoge izbeglice su našle utočište u ovim zabačenim šumovitim krajevima u kojima turci nisu baš rado zalazili i tu se naselili formirajući mnoga naselja krčeći šume i stvarajući plodne površine.
Pored Vrmdze u neposrednoj blizini postojalo je još jedno selo, a to je „Pakleš“ koje je postojalo sve do 1790. god. kada je za vreme Kočine krajine tu bila velika bitka turaka i hajduka.
Posle osloboðenja ovih krajeva od Turaka u Vrmdži započinje meðu prvima u Srbiji izgradnja velike i značajne graðevine škole 1834. god. škola je i ranije radila u Crkvenoj kući koja je danas najstarija kuća južne i istočne Srbije. škola je u novoj zgradi počela sa radom 1854. god. i u njoj su išli učenici iz Vrmdže, šarbanovca, MUŽINCA, Trgovišta i Žučkovca.
Vrmdža je u to vreme bila medu najvećim i najrazvijenijim selima u okolini i još se razvijala. Crkva u Vrmdži je bila razorena u I i II srpskom ustanku, ali je turski Vezir obnovio i podario joj pisani ferman turskog cara da je niko od muslimana, nikada ne dira dok bude islamske vere. 1857. god. crkva je dobila zvono, a 1893. god. i drugo, još veće zvono i oba su i danas u upotrebi. Te godine je obnovljen živopis u crkvi koji je kasnije uništen i danas postoji samo jedna freska u kupoli crkve.
Celinu i lepotu Vrmdži daju i brojne prirodne lepote i reljef, a posebno jezero koje je pravi biser lepote i zaokružuje celinu sela.
Vrmdžansko jezero
Vrmdžansko jezero
Vrmdža je nastavila sa razvojem i posle I. svetskog rata i postala je i jako stočarsko mesto u kome je po popisu Iz 1921. god. bilo oko 17.000 ovaca, i preko 370. domova.
Image Posle II sv. rata. i potpune iscrpljenosti sela došle su teške posleratne godine koje su još više uništile sva sela pa i Vrmdžu jer se po pričanju starijih meštana koji su zapamtili to vreme može videti da je nova vlast bezdušno terorisala seljake oduzimajući im i poslednje zrnce od žetve i ostavljajući ih bez sre¬dstava tokom cele zime i to je potrajalo desetak godina, ali su za to vreme mnogi meštani pokupili svoje ukućane i krenuli u grad trbuhom za kruhom, te tako od 1950. god. selo počinje da stagnira i da se smanjuje.
Velika ekspanzija naših ljudi u inostranstvo početkom 1970. god. najviše se odrazio na sela, pa je od tada do sada mnoge ljude iz Vrmdže odmamila u beli svet. Sada u proseku svaka druga kuća u selu ima barem jednog člana porodice u inostranstvu, dok su mnoge porodice ili zauvek napustile selo i skoro postali stranci jer su njihova deca zaboravila maternji jezik i postali naturalizovani Francuzi, Nemci, švajcarci i ostali.
Činjenice govore da je popopisu iz 2001. god. u Vrmdži bilo oko 168. kuća od kojih trećina sa podva tri stanara mahom starijih od 50. god. što vodi žalosnoj činjenici da će za dogledno vreme nestati i ovog sela. Ono što nisu uspeli da učine ni varvari ni surovost svih vekova ni turci učinio je tzv. Bolji i lakši način života pa će tako i ovo selo, ako se ovako nastavi jednom biti samo jedna maglovita legenda za koju niko neće biti siguran da li je istinita ili je plod nečije bujne mašte. 
Vrmdžansko jezero Naš putopis sa izleta biciklama do Vrmdžanskog jezera možete pročitati ovde. Fotogaleriju sa slikama Vrmdže možete pogledati ovde
|
